Ik zag een verontrustend filmpje over een rivier in Indonesië die helemaal dichtgeslibd is met plastic.
Ik heb al vaker geprobeerd uit te vissen wat er met dat plastic aan de hand is. De oceaan zit vol plastic dus wij moeten minder plastic gebruiken, dat lijkt logisch maar ik mis de vraag hoe dat plastic in de oceaan komt. Vertel me dat. Wij gooien iedere week een vuilniszak plastic weg, maar niet in de sloot naast ons huis. Het gaat in de plasticbak en dat wordt opgehaald en ik vertrouw erop dat de ophaaldienst het afval ook niet in een rivier of in zee dumpt. Hergebruik is mogelijk en volgens mij gebeurt dat ook.
Het filmpje in Indonesië was duidelijk: de mensen die aan de rivier wonen gooien al hun hele leven hun afval in de rivier, dan stroomt het weg. Opgeruimd. Er is geen ophaaldienst, geen verwerking. Tot de rivier vol zit. Nu wordt er met graafmachines wel wat afval uit het zwarte water geschept, dat haalt weinig uit. Als ik lekkage heb draai ik eerst de hoofdkraan dicht. En dan bedoel ik niet dat de productie van plastic moet stoppen, het dumpen van plastic moet stoppen.
De toon van de berichtgeving over plastic is: plastic is slecht – wij gebruiken plastic – dus wij zijn slecht. Niet meer doen, pas dan voelen we ons goed. Als echter vier-vijfde van de wereldbevolking evengoed hun plastic weggooit waar het ze uitkomt omdat ze er nu eenmaal vanaf moeten, haalt dat schuldgevoel over een in plastic verpakte komkommer in de supermarkt niks uit.
Voorlichting, ophalen, verwerken. Dat is nodig, en op een ongelofelijke schaal.
Trouwens, waarom zijn die producten in de supermarkt verpakt in plastic? Ik ga me natuurlijk niet uitlaten over een omvangrijk economisch systeem, maar ik krijg de indruk dat komkommers waar alle klanten van een supermarkt aan kunnen zitten minder goed verkocht worden. Waarschijnlijk is de hoeveelheid komkommers die uiteindelijk weggegooid moeten worden vele malen groter dan wanneer er een hoesje omheen zit. Het percentage groente of fruit dat zonder plastic afval wordt, dat zou ik graag willen weten. Afval vervangen door afval, dat is ook geen oplossing.
Wat een product, plastic. Gaat lang mee, in bepaalde vorm onbreekbaar, heel sterk, goed schoon te maken. Glazen flessen, waarom zijn die vervangen door plastic? Gewicht, breekbaarheid, gevaar voor snijden als een fles kapot valt… Bovendien vraagt glas ook om recycling. Nu was glas al een echte verbetering na het drinken uit houten kruiken of stenen pullen, maar plastic wint het op alle fronten.
Maar over het ophalen van plastic, buiten Nederland, zelfs buiten Europa: landen die hoog van de toren blazen dat we iets aan het plasticprobleem moeten doen maar op dit gebied niet willen helpen of bijspringen verspreiden een gevoel van schuld zonder iets op te lossen.
Plastic is niet slecht. De schuld ligt bij de armoedige manier waarop veel landen – meestal noodgedwongen – met dit afval omgaan. Met een groot vangnet de zee opgaan om plastic te gaan vissen is nobel, maar de afvalkraan blijft open en dat ligt niet aan de aard van dit product.

Jan van Mersbergen

Jan van Mersbergen