Op Plaza de Mayo in Buenos Aires zitten tientallen duiven in het gras. Een van de duiven heeft een plekje gekozen op een laag hek. De duif mist een paar tenen. Als de duif ziet dat er verderop chips gegeten wordt vliegt hij daarheen en hupt over de bestrating en wacht op zijn kans misschien wat te kunnen eten.

Op het plein staat een monument en op die verhoging komen de Moeders bij elkaar. Ruim 40 jaar geleden begon hier hun protest tegen de vermissing van hun zonen. De Moeders hadden maar één vraag: Waar zijn onze kinderen?
In de tijd van de dictatuur gold er een avondklok en een samenscholingsverbod. In een groep bij elkaar staan mocht niet, was de regel, dan werd je opgepakt, dus de moeders besloten over het plein rondjes te lopen om het verbod te omzeilen en toch te kunnen protesteren.

De Moeders dragen witte hoofddoeken met daarop de naam van hun kind en de datum van vermissing. Het is persoonlijk, het is aangrijpend. De Moeders vonden elkaar in hun protest en steunden elkaar en nu zitten ze naast elkaar op het plein, op stoelen. Ze zijn al oud, ze lopen geen rondjes meer. Dat hoeft ook niet meer. Ik denk dat ze al lang geen antwoord meer verwachten op de vraag waar hun zonen zijn, het protest is veranderd in een herdenking.

Veel andere groeperingen wonen de herdenking bij: politieke groeperingen, links en rechts, activisten, een groepering die opkomt voor de rechten van de Indianen. Ze zwaaien met grote vlaggen. Iemand vertelt me dat iedereen de Moeders steunt.

Bij de dodenherdenking in Nederland werden eerst de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht en later is dat veranderd in alle oorlogsslachtoffers. Het is een algemene herdenking waar veel mensen in functie bij zijn: politici, de burgemeester, gezagsdragers. Overlevenden van de slachtoffers zijn wel aanwezig maar dragen niet de naam van hun naasten mee.

Ik heb lang tegenover het Weteringplantsoen gewoond. Daar wordt op 4 mei altijd de taptoe geblazen waarna twee minuten stilte volgt. Die trompet vind ik indrukwekkend, de stilte ook. Ik herinner me dat ik de trompet hoorde en dat er duiven op het muurtje van de speeltuin gingen zitten, heel rustig. Zo veel mensen die bij elkaar komen, straks ligt er wel iets te eten hier.

Wat me ook bijstaat is dat er bijna jaarlijks discussie is over de dodenherdenking. Wat de strekking moet zijn. Wie er mag spreken. Of er Duitsers bij mogen zijn. Deze discussies geven aan dat er in de kern iets mis is. Onze Nationale verdenking is versnipperd. Persoonlijk herdenken zal nooit tot discussie leiden.

Ik zit met mijn rug tegen het monument en luister naar de toespraken van de moeders. Het geluid van de versterker valt af en toe weg. Verderop ronkt een aggregaat. Geluid of stilte, het maakte niet zo veel uit. De moeders zijn bij elkaar. Het zijn oude bekenden van elkaar, verenigd door een dramatische geschiedenis.

Ik eet een stokbroodje. De duiven komen bij mij zitten. Waar mensen zijn vallen kruimels.

Jan van Mersbergen

Jan van Mersbergen