Meeuwen volgen een ploeg, nooit de spittende man. Een ploeg dendert voort. Alle kracht die het ploegen kost is overgezet naar mechanismen die een man niet bevatten kan. Naar een tempo ook, want een strook aarde van een paar meter breed en honderd meter lang is met een tractor in een vloek en een zucht omgeploegd, alsof er een sprintje getrokken wordt tijdens een atletiekwedstrijd. Superieure effectieve landbouw, maar het moet anders.

Een spade vertelt een ander verhaal. In Brabant zeggen ze: spaai. Scherp, eerst nog schoon, een stevige steel, en alleen je armen, benen en rug om de klei te lijf te gaan en om te keren. Die tractor weet niks. Die rijdt een motor rond die hem zelf aandrijft. Een bijzonder sterke motor. Zo sterk dat een metalen ploeg niet alleen opgetild kan worden, maar ook in het land gezet, en voortgetrokken. Paarden deden dat eerst. Paardenkracht, waar denk je dat die naam vandaan komt? Een ploeg door de grond trekken, daar is een onwaarschijnlijke kracht voor nodig. Mooi hoor, die paarden, maar ik ben zo blij dat ze niet meer nodig zijn.

Verhalen over voedselproductie zijn belangrijk, maar mensen die praatjes hebben over dat het allemaal anders moet hebben hoeven alleen maar hun handen te laten zien. Die handen vertellen dat ze geen idee hebben van de energie die er nodig is om een lapje grond te bewerken. Mensen hebben geen idee van hun eigen luxe. Van de omgekeerde redenatie, die pas na de mechanisatie gevoerd kan worden. Geen idee van wat je moet eten na het omspitten van honderd vierkanten meter kleigrond. Wat een honger je daarvan krijgt.

Alles moet anders? Alles is al anders. Er is geen menselijke energie meer nodig voor voedselproductie. Een zegen. Kleinschalig, is de wens. Van eigen bodem, onbespoten, op kleine lapjes grond, met de hand geplukt. Landbouwwensen van mensen met pianohandjes. Vertel die mensen hoeveel kracht het kost dat land te bewerken met een spade, en ze geloven nog niet dat hun wensen waanzin zijn. Laat ze het eerst maar eens doen. Stukje spitten. Pak die spade. Een klein stukje, gewoon voor het idee. Tot dat paaltje daar. Toe maar, spit maar om.

Als ze klaar zijn, als ze het halen, smeken deze mensen om automatisering, schaalvergroting, effectiviteit, een tractortje alstublieft. Een tractor met een ploeg over een groot veld, totaal machinaal, in een middagje klaar, en weer hangen op de bank. De mensen met hun moderne voedselwensen zullen de tractor volgen als meeuwen.

Jan van Mersbergen

Jan van Mersbergen