Een vraag die ik vaak van lezers krijg: Waarom kom jij dan ook niet op tv?
Het is een bijzondere vraag, vaak vanuit een gesprek over verkoop en of je van het schrijven kunt leven (Gaat prima hoor), gericht aan een schrijver die niet bij iedere doorsnee lezer bekend is, en dat komt volgens die lezers omdat ze mij nog nooit op tv gezien hebben, al was ik wel een keer te gast bij VPRO Boeken, en dat kwam op tv, en haalde ik bij de Grote Geschiedenis Quiz de tweede ronde tot een slim team van de Speld ons dwars zat.
Het zou de oplossing zijn voor mijn bekendheid, voor geweldige verkoop, voor alles!
Goed idee, zeg ik dan. Dat ga ik doen.
Verder zeg ik niks.
Schrijvers komen vaak op tv, maar zelden als schrijver. Bij VPRO Boeken wel, maar dat programma werd op zondagochtend uitgezonden en bestaat inmiddels niet meer. Er werd een kwartier met een schrijver over zijn of haar boek gesproken. Er keek niemand naar. In een quiz is een schrijver geen schrijver, maar een quizkandidaat, zoals afgelopen weken bij de Slimste Mens. Dat kijk ik met mijn dochter. Zij zegt steeds: Waarom doe jij niet mee, jij weet alles?
Ik zeg dan maar dat die mensen ook alles weten, maar niet als ze daar zitten. Ook zeg ik erbij dat ik niet de juiste instelling heb voor zo’n quiz. Ik ben niet fanatiek genoeg. Het maakt me niks uit wat de antwoorden zijn op die puzzeltjes en eigenlijk zijn alleen de vragen aan het begin leuk.
Ik zat ooit met Arjen Lubach in een kroeg, met nog een heleboel andere mensen. Hij woon een keer de Slimste Mens. Hij vroeg om een lijstje van vijftien woorden die we onder elkaar zetten en hem vertelden, met de nummers ervoor. Toen de lijst klaar was en verteld mochten we hem nummers vragen. Nummer 8? En dan noemde hij het woord dat daarbij hoorde. Ik zag aan Arjen dat hij dat erg leuk vindt. Het is een manier om slim en snel te blijven. Ik kon me er niks bij voorstellen zoiets te kunnen, en nog steeds niet. Ik ga liever vissen.
Waarom kom jij niet op tv?
In talkshows schuiven soms schrijvers aan als specialisten. Özcan Akyol als het over Turkije gaat, Kluun als het over Bruce Springsteen gaat, Saskia Noort als het over vrouwenkwesties gaat, Alex Boogers als het over kickboxen gaat. Gustaaf Peek was er een keer bij DWDD te gast omdat er een film besproken werd die over stotteren ging, en hij stottert een beetje. Gejuich bij de uitgeverij van Peek, maar voor zijn boeken deed dit niks.
Ik heb één specialisme: carnaval. Nu besteden de meeste talkshows geen enkele aandacht aan carnaval maar als februari nadert en ze in Hilversum of bij andere media denken dat het mooiste openbare religieuze openlucht volksfeest, dat al vanaf 11 november in volle gang is, weer dreigt te gaan beginnen, dan word ik gebeld. Een item voor de radio, voor een krant, soms voor tv. Ik heb tot vier keer toe contact gehad met praatprogramma’s als DWDD om een item over carnaval te vullen, maar geen enkele keer kwamen we eruit. Soms was de insteek niet in orde, dan werd van mij een defensieve houding gevraag, en carnaval is zeker niet defensief. Carnaval is volop in de aanval!
Een andere keer werd ik in de middag teruggebeld met de mededeling dat mijn item heel erg veelbelovend was, maar dat we ingehaald waren door de actualiteit. Wat bleek die avond: tien minuten tv over 50 jaar Star Trek, dat was de actualiteit. Een andere keer zag ik een item terug met een treurige man met een opplaksnor die een erg slecht en ranzig lied playbackte. Het vooringenomen beeld van carnaval werd uitgedragen. Gelukkig zat ik daar niet bij.
Er zijn ook schrijvers die hun eigen tv-programma maken. Eerdergenoemde
Özcan is columnist, een erg goeie, maar nu vooral presentator. Dat doet hij ook goed, zeker zijn programma over zijn familie in Turkije, maar een roman zie ik voorlopig niet verschijnen. Dat zijn eenvoudige keuzes. Zo is Arjen Lubach ook een specialist op tv geworden, met een bijzonder sterke show. Volgens mij is zijn laatste boek, een thriller, uit 2013. Ik hoop dat er nieuwe romans komen van deze schrijvers. Ik vrees dat die romans er nooit komen. Televisiewerk slokt dat op.
Schrijvers die de ruimte krijgen, dat kan eigenlijk alleen bij Zomergasten. Geweldig, drie uur lang een schrijver in een gesprek waarbij schrijven niet een kapstok voor onderwerpen is, maar echt een vak waar je iets voor moet doen. Dat zag ik bij Hanna Bervoets en ook bij Maxim Februari. Dat was uitzonderlijk. Die televisie geeft de mogelijkheid iets van mijn vak te delen.
Ik ken heel veel mensen die bij de televisie werken. Wat ze gemeen hebben: onrust, snelheid, tempo. Ze vliegen van het een naar het ander. En als je hun programma’s ziet dan zie je dat terug. In beperkte kring wordt er gezocht naar smoeltjes die het goed doen in die beperkte kring, en blijkt er eentje het niet zo goed te doen dan komt dat koppie zo kort op tv dat toch niemand het zich herinnert. Veel tafelheren of – dames, of – mensen zijn dat een keer geweest. Viel tegen, die zien we nooit meer terug.
Waarom kom jij dan ook niet op tv? Onderschat niet het vak. Presenteren, praten, in beeld zijn. Degene die dat het beste uit kan leggen, in woorden en met mimiek, is Tyra Banks. Model en presentatrice, die met haar ogen heel veel verschillende boodschappen kan geven. Ze is zich bewust van de onbewuste non-verbale communicatie. Heel sterk. In feite is tv dat: in beeld komen en sowieso al iets overbrengen. Niet iedereen beheerst dat vak. Naar alle waarschijnlijkheid beheers ik dat niet, want er is een zekerheid: degene die het wel beheersen worden opgepikt.
In programma’s met de bekende koppen om de bekende koppen zag ik laatst RTL programma directeur Van der Vorst opdraven in zijn eigen programma als zijn eigen ster. Hij had iemand anders ingehuurd om met hem in gesprek te gaan, in zijn laatste show. Geniaal. Op een ander net was een programma over keizerpinguïns. Die doen het ook goed op tv en lijken ook allemaal op elkaar.
Voor een roman, en eigenlijk voor al het schrijven, heb je rust nodig, volhardendheid, nuance, zitvlees, adem. Waarom kom jij niet op tv? Bij tv zitten deze eigenschappen in de weg.
Maar hoe het eigenlijk ook zit: als ze bellen, ga ik meteen!

»

Jan van Mersbergen

Jan van Mersbergen